Karl Popper, Science, & Pseudoscience: Crash Course Philosophy #8

Karl Popper, Science, & Pseudoscience: Crash Course Philosophy #8

SUBTITLE'S INFO:

Language: Vietnamese

Type: Human

Number of phrases: 117

Number of words: 2363

Number of symbols: 8161

DOWNLOAD SUBTITLES:

DOWNLOAD AUDIO AND VIDEO:

SUBTITLES:

Subtitles prepared by human
00:09
Hãy tưởng tượng khi bạn sống cùng thời với Albert Einstein, lúc ông đang phát triển Thuyết Tương đối... ...hoặc khi bạn chứng kiến sự ra đời của tâm lý học, lúc Sigmund Freud và phân tâm học trở nên nổi tiếng trong giới khoa học. Đầu những năm 1900 là thời điểm tuyệt vời của khoa học phương Tây. Có một nhân tài khác nữa trong bối cảnh học thuật, khi những khối óc vĩ đại này (Freud & Einstein) đang làm việc của họ. Triết gia trẻ Karl Popper sinh ra tại Áo - cũng là sân nhà của Freud - nhưng... ...ông xây dựng sự nghiệp tại Anh, ông luôn suy xét nghiêm túc về những cách thức mới mà các nhà khoa học cùng thời với ông đang chiêm nghiệm về thế giới. Và sau khi xem xét những phương pháp khác nhau mà những người như Einstein và Freud đang sử dụng, Popper đã nhận ra rằng không phải tất cả các thành tựu khoa học đều được tạo ra như nhau. Cuối cùng ông đã tìm ra một sự khác biệt quan trọng, giữa khoa học ... và cái mà ông gọi là "giả khoa học". Trong quá trình làm việc này, ông đã dạy cho chúng ta rất nhiều về bản chất của tri thức, cũng như cách tốt nhất mà ta có thể kiểm nghiệm tri thức, thách thức nó, để đưa ta đến gần hơn với sự thật. Nổi lên gần như vào cùng một thời điểm lịch sử, Freud và Einstein đều đưa ra những dự đoán mà họ hy vọng sẽ giúp chúng ta hiểu rõ hơn về thế giới này. Freud, quan tâm đến cái "tâm", dự đoán rằng các trải nghiệm thời thơ ấu của chúng ta sẽ ảnh hưởng nặng nề đến con người chúng ta khi lớn lên.
01:21
Trong khi đó, Einstein kiên nhẫn chờ đợi một hiện tượng nhật thực mà có thể sẽ bác bỏ toàn bộ... thuyết Tương đối rộng, tùy thuộc vào những gì sẽ được tiết lộ về cách ánh sáng di chuyển qua không gian. Và sau đó Karl Popper, sinh năm 1902, lớn lên để quan sát những dự đoán này... với sự hào hứng. Là một học giả trẻ, ông đã học về các lý thuyết phân tâm học của Freud, và dự học các lớp do chính Einstein giảng dạy về các quy tắc của vũ trụ. Và ông nhận ra rằng những nhà tư tưởng tuyệt vời này sử dụng các phương pháp khác nhau. Ví dụ, Popper quan sát thấy rằng Freud có thể lập luận để bất cứ dữ liệu nào cũng sẽ đúng với lý thuyết của mình. Freud có thể giải thích các vấn đề về sự thân mật của một người, cả khi họ không được ôm ấp đủ khi còn là 1 đứa trẻ, hoặc khi họ bị ôm ấp quá nhiều. Ngoài ra, hầu như bất cứ hành vi nào mà được thực hiện bởi nữ giới đều có thể được lý giải bởi khái niệm "ghen tị với dương vật". Bằng chứng để kiểm định các lý thuyết của Freud dường như có ở khắp mọi nơi! Nhưng Popper thấy rằng Einstein đang có một dạng dự đoán khác. Thay vì nhìn ngược lại và sử dụng dữ liệu trong quá khứ để “dự đoán” hiện tại, ông lại nhìn về phía trước và dự đoán trạng thái sự vật trong tương lai. Lý thuyết của Einstein thật sự... ...mạo hiểm, Popper nhận thấy vậy. Bởi vì, nếu sự việc trong tương lai không phù hợp với dự đoán của ông, lý thuyết của ông...
02:24
sẽ bị bác bỏ hoàn toàn. Nếu kết quả của sự kiện nhật thực năm 1919 đã xảy ra khác đi, thuyết Tương đối rộng đã có thể bị dẹp bỏ. Freud, mặt khác, luôn luôn có thể lý giải quá khứ một cách khác đi, để có thể duy trì một sự xác nhận cho lý thuyết của ông. Đột nhiên, Popper hiểu ra được sự khác biệt giữa khoa học mà Einstein đang làm, với những gì Freud đang làm, cái mà Popper mạnh mẽ cho là giả khoa học. Liệu tâm lý học ngày nay có được coi là một môn khoa học "cứng", hay là môn khoa học xã hội, hay là một dạng khác thì vẫn còn gây tranh cãi. Nhưng bạn sẽ không tìm thấy nhiều nhà tư tưởng chính thống cho rằng tâm lý học là giả khoa học. Dù vậy, gần một trăm năm trước, khi Popper đang đi đến những kết luận này, chưa có nhà triết học hiện đại nào thực sự mô tả được "khoa học" thực sự có nghĩa là gì, và ý nghĩa của việc theo đuổi tri thức là gì. Sự hiểu biết truyền thống về phương pháp khoa học, từ thời Hy Lạp cổ đại, dựa trên niềm tin rằng việc nhìn vào thế giới bằng con mắt khoa học là để quan sát... mà không bị ảnh hưởng bởi những quan điểm trước đó. Ta chỉ đơn giản là nhìn, xem những gì ta thấy, và sau đó phát triển các giả thuyết dựa trên những quan sát đó. Vậy, bạn nhìn vào một con thiên nga và bạn nhận thấy nó có màu trắng. Bạn nhìn vào 1 con thiên nga khác; nó cũng trắng. Bạn nhìn đủ vào những con thiên nga màu trắng, và cuối cùng bạn hình thành 1 giả thuyết rằng tất cả những con thiên nga đều có màu trắng.
03:28
Đây là những gì Freud làm: Quan sát các mối quan hệ - nhưng thay vì là mối quan hệ giữa con thiên nga và màu sắc, nó là mối quan hệ giữa hiện tượng con người và hành vi con người. Nhưng Popper đã phản bác rằng tất cả chúng ta đều có 1 vài quan điểm sẵn có. Tất cả chúng ta đều bắt đầu với 1 linh cảm, cho dù ta có thừa nhận hay không. Sau cùng, những gì bạn muốn thấy sẽ được xác định bởi mối quan tâm của bạn. Ngay từ ban đầu, nó đã đủ lớn để bạn muốn quan sát nó chưa, và thực tế là khi bạn đã quan tâm đến nó thì cũng có nghĩa là bạn đã có 1 vài quan điểm về nó. Vậy, điều này nói lên những gì về Freud? Popper tin rằng, các phương pháp như Freud đã làm để kiểm chứng niềm tin, chính là giả khoa học. Và chúng có thể được sử dụng để chứng minh mọi thứ. Lấy ví dụ về ông già Noel. Nếu tôi cố tìm chứng cứ về sự tồn tại của ông già Noel, tôi sẽ tìm được nó, rất dễ. Thế giới đầy ắp bằng chứng về ông già Noel! Các món quà dưới cây thông Giáng sinh, Có anh chàng hóa trang ở các trung tâm thương mại, và tất cả những bài hát, truyện kể, chương trình truyền hình và phim ảnh - chúng hợp lại để xác minh niềm tin về ông già Noel. Nhưng Popper cho rằng, chỉ khi tìm được cách bác bỏ sự tồn tại của ông già Noel, ta mới có thể chứng minh rằng ông ấy không có thật! Vậy câu hỏi đặt ra là, khi ta bắt đầu kiểm định 1 lý thuyết, ta phải tìm chứng cứ xác minh cho nó, hay là tìm chứng cứ phủ nhận nó?
04:32
Đây chính là điểm mấu chốt đối với Popper - khoa học sẽ phản chứng, trong khi giả khoa học chỉ kiểm chứng. Ông giải thích quan điểm này bằng cách thiết lập một loạt các kết luận riêng biệt về khoa học và tri thức. Đầu tiên, ông cho rằng, thật dễ dàng để tìm thấy sự kiểm chứng cho một lý thuyết nếu ta tìm kiếm nó. Còn nhớ về những món quà dưới gốc cây thông chứ? Nếu bạn đang tìm kiếm bằng chứng để chứng minh rằng ông già Noel tồn tại, rất ít khả năng là bạn sẽ tiếp tục tìm kiếm những bằng chứng mâu thuẫn với niềm tin này sau đó. Thứ hai, sự kiểm chứng chỉ được tính nếu nó đến từ các dự đoán mạo hiểm - những cái mà có thể phá hủy lý thuyết của bạn. Bởi vì, Popper quan sát thấy rằng những lý thuyết khoa học hay thì đều rất cụ thể. Nghe có vẻ lạ vì không ai thích mình bị sai, nhưng Popper cho rằng... nhận ra được những niềm tin sai lệch thực sự là 1 điều tốt, vì chúng giúp ta tới gần hơn được với những điều đúng. Tiếp theo, Popper cho rằng cách kiểm tra chính xác nhất cho một lý thuyết là khi ta cố gắng phản nghiệm nó. Vì vậy, nếu bạn muốn kiểm tra sự tồn tại của ông già Noel, phương pháp cần làm là cố gắng chứng minh rằng ông ấy KHÔNG tồn tại, chứ không phải là chứng minh rằng ông ấy CÓ. Vậy, bạn sẽ thức cả đêm, chờ đợi bắt gặp được ổng khi ổng đang mang quà tới. Việc làm này khá mạo hiểm, bởi vì nếu người thực sự xuất hiện để đặt quà dưới gốc cây thông chính là bố của bạn,
05:34
thì điều đó sẽ phá hủy giả thuyết về ông già Noel. Tương tự, Popper cũng chỉ ra rằng các lý thuyết không thể chối cãi được thì sẽ không mang tính khoa học. Nếu lý thuyết đó không thể được kiểm định, thì nó không có nhiều giá trị. Như việc bạn chỉ có thể xác nhận rằng ông già Noel là có thật bằng cách làm mọi thứ trong khả năng của mình để chứng minh rằng ông Noel chỉ là sự tưởng tượng, và sau đó thất bại. Bạn cần điều tra các báo cáo về những lần người ta nhìn thấy ông già Noel hay khi... có ai bị bắt gặp trong lúc chui vào ống khói. Nếu bạn muốn có thể... thật sự tin vào niềm tin về ông Noel, bằng cách làm khoa học chân chính nhất, bạn cần kiểm định niềm tin của mình, bằng mọi cách bạn có thể tưởng tượng. Đó là khi Popper cho rằng bạn đã có quyền để gọi một lý thuyết là có tính khoa học. Cuối cùng, một khi bạn đã có chứng cứ bác bỏ lý thuyết của mình, Popper cho rằng, bạn cần phải sẵn lòng từ bỏ nó. Nghĩa là, bạn vẫn có thể níu bám lấy thần thoại về ông già Noel, ngay cả sau khi bạn bắt gặp bố bạn là người để quà dưới gốc cây, chấp nhận lời nói dối của bố rằng ông già Noel đã bỏ lại những món quà ở đây trước đó, và rằng bố chỉ đang "giúp đỡ". Nhưng, nếu bạn là một nhà khoa học, bạn sẽ phải sẵn sàng từ bỏ niềm tin của mình. Chấp nhận chứng cứ. Và đi tiếp. Đây là một tư duy khoa học hiện đại được chấp nhận ngày nay: có thể được kiểm chứng, có thể được phản bác, có thể được phản nghiệm.
06:37
Ta không tìm cách chứng minh 1 giả thuyết khoa học là đúng, ta chỉ chứng minh rằng chúng sai. Rất nhiều những điều này nghe có vẻ hiển nhiên đến nỗi có thể bạn đang tự hỏi tại sao chúng ta lại nói về nó. Nhưng đây chính là khi Popper đã đúng - ông là một trong những triết gia hiếm hoi, thực sự có thể kết luận được một ý tưởng, đúng đắn đến nỗi chúng ta thậm chí không cần tranh luận về nó nữa. Có vẻ như tôi đã và đang bàn về khoa học. Nhưng Popper và... những luận bàn của ông thực sự đã cho chúng ta hiểu rất nhiều về tri thức, về mặt triết học. Đối với Popper, tri thức chính là về xác suất và sự ngẫu sinh. Chúng ta có lập luận để tin tưởng vào bất cứ điều gì có xác suất cao nhất sẽ xảy ra, dựa trên những dữ liệu hiện tại ta có. Và chúng ta cần phải luôn sẵn sàng sửa đổi niềm tin của chúng ta khi ta có chứng cứ mới. Nói cách khác, niềm tin của chúng ta phải được sinh ra từ dữ liệu. Điều này sẽ không thỏa mãn được Descartes, người luôn quan tâm đến sự chắc chắn. Nhưng Popper chưa bao giờ nghĩ rằng sự chắc chắn là có thể. Nếu có thì ông chỉ cho rằng việc chắc chắn về 1 điều gì đó chỉ khiến tâm trí ta hạn hẹp, và đó là điều ta không mong muốn. Luôn luôn cởi mở với ý tưởng rằng niềm tin hiện tại của bạn có thể sẽ là sai... là cách tốt nhất để tới gần với sự thật. Vậy tóm lại ta đã học được gì? Hãy nhớ rằng, ban đầu ta cố gắng chứng minh rằng ta biết những điều mà ta nghĩ ta biết. Nhưng
07:41
bạn phải cởi mở với ý tưởng rằng niềm tin của bạn có thể là sai - bởi vì đó là hành động duy nhất có ý nghĩa khi ta vẫn bám víu vào chúng. Nếu không, tất cả những gì ta đang làm chỉ là tin vào bất cứ cái gì mà ta muốn, không hề phân xử xem niềm tin nào mới đúng. Bạn chỉ nên tin vào những điều bạn có lý do để tin, và chúng ta sẽ... bắt đầu với chủ đề khó khăn nhất đối với hầu hết mọi người - Chúa trời. Hy vọng sẽ gặp bạn ở đó. Hôm nay bạn đã được học về Karl Popper và những hiểu biết của ông về khoa học, giả khoa học, và tri thức - và tóm lại, khoa học sẽ phản chứng, trong khi giả khoa học sẽ kiểm chứng.

DOWNLOAD SUBTITLES: